Hitit Kanunları - 21

Hitit Kanunları - 21

ták-ku ÌR LÚ.^URULú-i-um-na-aš İŠ-TU KUR ^URULu-ú-i-ya-az ku-iš-ki ta-a-i-iz-zi na-an A-NA KUR ^URUḪa-at-ti ú-wa-te-iz-zi iš-ḫa-aš-ši-ša-an ka-ne-eš-zi nu-za ÌR-ŠU-pát da-a-i šar-ni-ik-zi-il NU.GÁL

ták-ku: Eğer.

ÌR: sümerce veya sümerogram. Anlamı: Erkek köle.

LÚ.^URULú-i-um-na-aš: “in” (genitif) hali. Anlamı: Luviyum şehrinden bir erkek.

İŠ-TU: akatça veya akadogram, “den, -den beri” anlamına gelen edat.

^URULu-ú-i-ya-az: Menşe (ablatif) hali, tekil. Anlamı: Luviya şehri.

ku-iš-ki: Özne hali (nominatif). Kuis, burada belgesiz zamir. Anlamı: Biri

ta-a-i-iz-zi: tai fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim. Anlamı: koymak.

Na-an: nu, ve + an, 3. tekil şahıs sonek (enclitique) kişi zamiri, nesne (accusatif) hali.

A.NA: akatça veya akadogram. Anlamı: “-e doğru” (daha detaylı açıklama için “Hitit Kanunları – 9”a bakınız.)

KUR: Sümerce veya sümerogram. Anlamı: Ülke

^URUḪa-at-ti: Hatti şehri

ú-wa-te-iz-zi: uwate fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim. Anlamı: Getirmek.

iš-ḫa-aš-ši-ša-an: “in” (genitif) hali, tekil + sis, 3.tekil şahıs aitlik zamiri, özne (nominatif) hali + 3. tekil şahıs sonek (enclitique) kişi zamiri, nesne (accusatif) hali. Anlamı: Efendi.

ka-ne-eš-zi: kanes fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim. Anlamı: elde etmek, erişmek; bulmak; tanımak

nu-za: Nu, ve +za dönüşlülük takısı.

ÌR-ŠU-pát: ÌR, sümerce veya sümerogram + ŠU, akatça veya akadogram, 3. tekil şahıs eril sonek kişi zamiri (pronom suffixe) + pát de, dahi anlamına gelen takı (daha detaylı açıklama için “Hitit Kanunları - 5”e bakınız).

Da-a-i: da fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim. Anlamı: Almak

šar-ni-ik-zi-il: nesne (accusatif) hali, tekil. Anlamı: Tazminat.

NU.GÁL: Sümerce veya sümerogram. Anlamı: Mevcut değil.

Çeviri:

Eğer biri Luviyum şehrinden bir erkeğin kölesini Luviya'dan koyar (alı koyar), ve onu Hatti şehrine doğru getirirse; efendisi onu tanırsa, kölesini de alır, tazminat mevcut değil.

Çevirinin sıkıntıları:

Bu kanunu ve bundan öncekileri aslında anlaşılırlık açısından şu şekilde de ifade edebiliriz “Eğer A x yapıp, B de bunu fark ederse, şu kadar alır” yani cümlenin ilk kısmını haber kipi kullanmadan da çevirebiliriz, ama ben dil bilgisi analizine olabildiğince bağlı kalmaya çalıştığım için bu gibi çevirilerden biraz uzak duruyorum. Ancak unutmamak lazım ki, analizi bir kez yaptıktan sonra, ekseninde bir esneme payı bırakarak bu gibi çeviriler yapmakta gayet doğal ve meşrudur. Onun dışında sonunda “nu-za” daki dönüşlülüğü nasıl vereceğimi bilemedim, fikirlere açığım, yorumlara bekliyorum. 

Hitit Kanunları - 20

Hitit Kanunları – 20

ták-ku ÌR ^URUḪa-at-ti İŠ-TU: KUR ^URULu-ú-i-ya-az LÚ ^URUAr-zu-u-wa ku-iš-ki ta-a-i-ez-zi na-an A.NA KUR ^URUḪa-at-ti ú-wa-te-iz-zi iš-ḫa-aš-ši-ša-an ka-ne-eš-zi nu-uš-ši 12 GÍN KÙ.BABBAR pa-a-i pár-na-aš-še-e-a šu-wa-a-iz-zi

ták-ku: Eğer.

ÌR: sümerce veya sümerogram. Anlamı: Erkek köle.

^URUḪa-at-ti: Hatti şehri

İŠ-TU: akatça veya akadogram, “den, -den beri” anlamına gelen edat.

^URULu-ú-i-ya-az: Menşe (ablatif) hali, tekil. Anlamı: Luviya şehrinden

LÚ: Sümerce veya sümerogram. Anlamı: Erkek.

^URUAr-zu-wa: Arzuva şehri

ku-iš-ki: Özne hali (nominatif). Kuis, burada belgesiz zamir. Anlamı: Biri

ta-a-i-ez-zi: tai fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim. Anlamı: koymak.

Na-an: nu, ve + an, 3. tekil şahıs sonek (enclitique) kişi zamiri, nesne (accusatif) hali.

A.NA: akatça veya akadogram. Anlamı: “-e doğru” (daha detaylı açıklama için “Hitit Kanunları – 9”a bakınız.)

KUR: Sümerce veya sümerogram. Anlamı: Ülke

ú-wa-te-iz-zi: uwate fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim. Anlamı: Getirmek.

iš-ḫa-aš-ši-ša-an: “in” (genitif) hali, tekil + sis, 3.tekil şahıs aitlik zamiri, özne (nominatif) hali + 3. tekil şahıs sonek (enclitique) kişi zamiri, nesne (accusatif) hali. Anlamı: Efendi.

ka-ne-eš-zi: kanes fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim. Anlamı: elde etmek, erişmek; bulmak; tanımak

Nu-uš-ši:nu, ve + us, 3. çoğul şahıs sonek (enclitique) kişi zamiri, nesne (accusatif) hali + si, 3. tekil şahıs iyelik zamiri, yönelme (datif) hali. Anlamı: ve.

GÍN : Sümerce veya sümerogram. Anlamı: Şekel.

 KÙ.BABBAR: gümüş

pa-a-i: pai fiili. 3. tekil şahıs. Tamamlanmamış çekim. Anlamı: vermek.

pár-na-aš-še-e-a: İyelik hali. Tekil + 3. tekil şahısta kendisinden önce gelen kelimeyle birleşen zamir (sonek kişi zamiri)+ yönelim hali(allatif), tekil. Anlamı:  Ev.

šu-wa-iz-zi: suwai fiili. 3. tekil şahıs. Tamamlanmamış çekim.  ( pár-na-aš-še-e-a šu-wa-iz-zi  konusunda detaylı açıklama için 1. kanuna bakınız.)

Çeviri:

Eğer Arzuva şehrinden bir erkek Hatti şehrinden bir köleği Luviya şehrinden koyar (alı koyar), Hatti şehrine getirirse, efendisi onu tanırsa ve onlara onun 12 şekel gümüşünü öder, evi elinden çıkarılır.

Çevirinin sıkıntıları:

“onu tanırsa”dan sonrası Türkçe bile değil resmen. Bunun sebebi “nu-us-si”yi nasıl yorumlayacağımı bilemedim, dümdüz kelimesi kelimesine çevirdim, ama dil bilgisi dolayısıyla aslında bundan önceki kanunlarda gümüş isim olarak çekilmezken, ben onu isim tamlamasının bir parçası olarak gösterdim. Bunun yanlış olduğuna eminim, ama benim yorumladığım biçimiyle cümleyi anlamlı kılmanın makul bir biçimi olarak gözüktüğü için seçtim. Bu kanun içinde daha iyi çevirilerin teklif edilebileceğine kuşkum yok, gördüğünüz yerlerde dilbilgisi analizlerindeki yanlışları da belirtmekten çekinmeyin lütfen.

Hitit Kanunları - 19

Hitit Kanunları - 19

ták-ku LÚ.URU.LU-an LÚ-an-na-ku MUNUS-na-ku ^URUḪa-at-tú-ša-az ku-iš-ki LÚ ^URULu-ú-i-ya-aš ta-a-i-ez-zi na-an A.NA KUR ^URUAr-zu-wa pe-e-ḫu-te-ez-zi iš-ḫa-aš-ši-ša-an ga-ne-eš-zi nu É-ir-še-ed-pát ar-nu-zi ták-ku ^URUḪa-at-tú-ši-pát LÚ ^URUḪa-at-ti LÚ.URU.LU-u-i-ya-an ku-iš-ki ta-ai-iz-zi na-an A.NA KUR Lu-u-i-ya pe-e-ḫu-te-ez-zi ka-ru-ú 12 SAG.DU pe-eš-kir ki-nu-na 6 SAG.DU pa-a-i pár-na-aš-še-e-a šu-wa-iz-zi

ták-ku: Eğer.

LÚ.URU.LU-an: nesne hali (accusatif), tekil. Anlamı: İnsanlık, halk

LÚ-an: Sümerce veya sümerogram, nesne hali (accusatif), tekil + (a)ku, “ya ... ya” anlamına gelen takı . Anlamı: Erkek.

MUNUS-na-ku: Sümerce veya sümerogram, nesne hali (accusatif), tekil + (a)ku, “ya ... ya” anlamına gelen takı . Anlamı: Kadın.

^URUḪa-at-tú-ša-az: menşe (ablatif) hali, tekil. Anlamı: Hattuşa şehri.

ku-iš-ki: Özne hali (nominatif). Kuis, burada belgesiz zamir. Anlamı: Biri.

LÚ: Sümerce veya sümerogram. Anlamı: Erkek.

^URULu-ú-i-ya-aš: “in” (genitif) hali, tekil. Anlamı: Luviya şehri

ta-a-i-ez-zi: tai fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim. Anlamı: koymak.

Na-an: nu, ve + an, 3. tekil şahıs sonek (enclitique) kişi zamiri, nesne (accusatif) hali.

A.NA: akatça veya akadogram. Anlamı: “-e doğru” (daha detaylı açıklama için “Hitit Kanunları – 9”a bakınız.)

KUR: Sümerce veya sümerogram. Anlamı: Ülke.

^URUAr-zu-wa: Arzuva şehri*.

Pe-e-ḫu-te-ez-zi: pehute fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim. Anlamı: Getirmek.

İš-ḫa-aš-ši-ša-an: “in” (genitif) hali, tekil + sis, 3.tekil şahıs aitlik zamiri, özne (nominatif) hali + 3. tekil şahıs sonek (enclitique) kişi zamiri, nesne (accusatif) hali. Anlamı: Efendi.

Ga-ne-eš-zi: kanes fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim. Anlamı: elde etmek, erişmek.

Nu: Ve.

É-ir-še-ed-pát: nesne (accusatif) hali, tekil + se, 3. tekil şahıs sonek (enclitique) kişi zamiri, yönelme (datif) hali** + pát de, dahi anlamına gelen takı (daha detaylı açıklama için “Hitit Kanunları - 5”e bakınız).

ar-nu-zi: arnu fiili. 3. tekil şahıs. Tamamlanmamış çekim. Anlamı: hitap etmek, yollamak, bu bağlamda ödemek.

^URUḪa-at-tú-ši-pát: Hattuşa şehri + pát de, dahi anlamına gelen takı (daha detaylı açıklama için “Hitit Kanunları - 5”e bakınız).

^URUḪa-at-ti: Hatti şehri.

Ka-ru-ú: önceden.

SAG.DU: Sümerce veya sümerogram. Anlamı: Kelle, baş.

pi-eš-kir: pai fiili, "sk" halinde, tamamlanmış çekim, 3. çoğul şahıs. Anlamı: Vermek.

ki-nu-na: Ama şimdi

pa-a-i: pai fiili. 3. tekil şahıs. Tamamlanmamış çekim. Anlamı: vermek.

pár-na-aš-še-e-a: İyelik hali. Tekil + 3. tekil şahısta kendisinden önce gelen kelimeyle birleşen zamir (sonek kişi zamiri)+ yönelim hali(allatif), tekil. Anlamı:  Ev.

šu-wa-iz-zi: suwai fiili. 3. tekil şahıs. Tamamlanmamış çekim.  ( pár-na-aš-še-e-a šu-wa-iz-zi  konusunda detaylı açıklama için 1. kanuna bakınız.)

Çeviri:

Eğer Luviya şehrinin herhangi bir erkeği Hattuşa'dan bir insan ya erkek ya kadın, koyar (alı koyarsa) ve onu Arzuva ülkesine getirirse, efendisine eriştirir ve evine öder, eğer Hatti ve Hattuşa şehirlerinden de biri Luviya'lıyı koyar (alı koyar), Luviya ülkesine getirirse, önceden 12 kelle verirdi, artık 6 kelle verir, evi elinden çıkarılır.

Çevirinin sıkıntıları:

Vallahi aksiyon filmi gibi kanun, çevirirken neresinden tutsam bilemedim. Özellikle kişilerin ait olduğu şehirleri çevirirken, ve “efendisine eriştirir” kısmında zorlandım, tam emin değilim daha farklı şekilde çevrilmiş düzenlemeler de gördüm çünkü. Koymak, alı koymak konusu da şey, siz alı koymak olarak okuyabilirsiniz, ama kelimesi kelimesi çeviri koymak fiilini gösteriyor, ki koyup götürmek, alı koymak fikrini de çağrıştırdığı için o yapıyı bozmamaya karar verdim. Daha iyi çevirileriniz bu kanun için kesinlikle olacaktır, yorumlarda görmeyi beklerim.

*: Burada Arzuva yönelim (allatif) halinde olabilir, “A.NA”nın olması biraz bunu destekliyor gibi gözüküyor, ama emin olamıyorum, bu yüzden özellikle belirtmedim.

**: Açıkçası burayı tam iyi açıklayamıyorum, bağlam ve “se” yönelme (datif) halini destekliyor, ama oradaki “d/t”nin varlığını açıklayamıyorum bu yüzden, kanunu yorumlarken dikkatli olmakta fayda var.

Hitit Kanunları – 18

Hitit Kanunları – 18

ták-ku GEME-aš šar-hu-wa-an-du-uš-šu-uš ku-iš-ki pe-eš-ši-ya-zi ták-ku ITU 10 KAM 5 GÍN KÙ.BABBAR pa-a-i

ták-ku: Eğer.

GEME-aš: Sümerce veya sümerogram, “in” (genitif) hali, tekil. Anlamı: Kadın köle

Šar-hu-wa-an-du-uš-šu-uš: sarhuwant, nesne (accusatif) hali + šu-uš, 3. çoğul şahıs, sonek kişi zamiri (pronom enclitique), nesne (accusatif) hali. Anlamı: İç, iç bölge

ku-iš-ki: Özne hali (nominatif). Kuis, burada belgesiz zamir. Anlamı: Biri.

Pe-eš-ši-ya-zi: pesiya fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim. Anlamı: İtmek, atmak.

ITU (.KAM): sümerce veya sümerogram. Anlamı: Ay.

GÍN : Sümerce veya sümerogram. Anlamı: Şekel.

 KÙ.BABBAR: gümüş

pa-a-i: pai fiili. 3. tekil şahıs. Tamamlanmamış çekim. Anlamı: vermek.

Çeviri:

Eğer biri bir kadın kölenin içlerini atarsa, eğer 10. ayındaysa 5 şekel gümüş verir.

Çevirinin sıkıntıları:

Bir önceki kanunda değinilen “içlerini atmak” ile düşük yaptırmak arasındaki ilişki bu kanun içinde geçerli.

Hitit Kanunları - 17

Hitit Kanunları - 17

ták-ku MUNUS-aš EL.Lİ šar-hu-wa-an-du-uš-šu-uš ku-iš-ki pe-eš-ši-ya-zi ták-ku ITU 10 KAM 10 GÍN KÙ.BABBAR pa-a-i ták-ku-uš ITU 5 KAM 5 GÍN KÙ.BABBAR pa-a-i pár-na-aš-še-e-a šu-wa-iz-zi

ták-ku:Eğer.

MUNUS-aš: sümerogram veya sümerce, “in” hali (genitif), tekil. Anlamı: Kadın.

EL.Lİ: Akatça veya akadogram, “in” hali (genitif), tekil. Anlamı: Özgür kişi.

Šar-hu-wa-an-du-uš-šu-uš: sarhuwant, nesne (accusatif) hali + šu-uš, 3. çoğul şahıs, sonek kişi zamiri (pronom enclitique), nesne (accusatif) hali. Anlamı: İç, iç bölge.

ku-iš-ki: Özne hali (nominatif). Kuis, burada belgesiz zamir. Anlamı: Biri.

Pe-eš-ši-ya-zi: pesiya fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim. Anlamı: İtmek, atmak.

ITU (.KAM): sümerce veya sümerogram. Anlamı: Ay.

GÍN : Sümerce veya sümerogram. Anlamı: Şekel.

 KÙ.BABBAR: gümüş

pa-a-i: pai fiili. 3. tekil şahıs. Tamamlanmamış çekim. Anlamı: vermek.

Ták-ku-uš: nesne (accusatif) hali, çoğul. Anlamı: Eğer.

pár-na-aš-še-e-a: İyelik hali. Tekil + 3. tekil şahısta kendisinden önce gelen kelimeyle birleşen zamir (sonek kişi zamiri)+ yönelim hali(allatif), tekil. Anlamı:  Ev.

šu-wa-iz-zi: suwai fiili. 3. tekil şahıs. Tamamlanmamış çekim.  ( pár-na-aš-še-e-a šu-wa-iz-zi  konusunda detaylı açıklama için 1. kanuna bakınız.)

Çeviri:

Eğer biri özgür bir kadının içlerini atarsa, eğer 10. ayındaysa 10 şekel gümüş verir, eğer 5. ayındaysa 5 şekel gümüş verir, evi elinden çıkarılır.

Çevirinin sıkıntıları:

Yukarıdaki çeviri çok kelimesi kelimesine bir çeviri, daha verilmek istenen anlama yakın olan bir çeviri “içlerine atmak” fiilini “düşük yaptırmak” filan gibi sunacaktır. Tabi daha iyi çeviri önerilerinizi bekliyorum, yorumlara yazmaktan çekinmeyiniz...

Hitit Kanunları - 16

Hitit Kanunları – 16

ták-ku ÌR-an na-aš-ma GEME-an GEŠTU-aš-ša-an ku-iš-ki iš-kal-at-a-ri 3 GÍN KÙ.BABBAR pa-a-i pár-na-aš-še-e-a šu-wa-iz-zi

ták-ku: Eğer.

ÌR-an: Nesne hali (accusatif) ,tekil. Anlamı: Erkek köle. 

na-aš-ma: veya. 

GEME-an: Nesne hali, tekil. Anlamı: Kadın köle. 

GEŠTU-aš-ša-an: Sümerce veya sümerogram, “in” (genitif) hali + an, 3. tekil şahıs nesne (accusatif) halinde sonek kişi zamiri (enclitique). Anlamı: Kulak

ku-iš-ki: Özne hali (nominatif). Kuis, burada belgesiz zamir. Anlamı: Biri.

İš-kal-at-a-ri: iskal fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim, orta-passif (medio-passif) kipi. Anlamı: Koparmak

GÍN : Sümerce veya sümerogram. Anlamı: Şekel.

 KÙ.BABBAR: gümüş

pa-a-i: pai fiili. 3. tekil şahıs. Tamamlanmamış çekim. Anlamı: vermek.

pár-na-aš-še-e-a: İyelik hali. Tekil + 3. tekil şahısta kendisinden önce gelen kelimeyle birleşen zamir (sonek kişi zamiri)+ yönelim hali(allatif), tekil. Anlamı:  Ev.

šu-wa-iz-zi: suwai fiili. 3. tekil şahıs. Tamamlanmamış çekim.  ( pár-na-aš-še-e-a šu-wa-iz-zi  konusunda detaylı açıklama için 1. kanuna bakınız.)

Çeviri:

Eğer biri tarafından bir erkek veya kadın kölenin kulağı kopartılırsa, 3 şekel gümüş verir, evi elinden çıkarılır.

Hitit Kanunları - 15

Hitit Kanunları - 15

ták-ku ^LÚURU.LU-aš EL.LAM iš-ta-ma-na-aš-ša-an ku-iš-ki iš-kal-at-a-ri 12 GÍN KÙ.BABBAR pa-a-i pár-na-aš-še-e-a šu-wa-iz-zi

ták-ku: Eğer.

LÚ.URU.LU-aš: “in” hali (genitif), tekil. Anlamı: İnsanlık, halk

EL.LAM: Akatça veya akadogram, nesne (accusatif) hali, tekil. Anlamı: Özgür kişi

iš-ta-ma-na-aš-ša-an: istamana, “in”(genitif) hali, tekil + 3. tekil şahıs iyelik zamiri, nesne (accusatif) hali. Anlamı: Kulak.

ku-iš-ki: Özne hali (nominatif). Kuis, burada belgesiz zamir. Anlamı: Biri.

İš-kal-at-a-ri: iskal fiili, 3. tekil şahıs, tamamlanmamış çekim, orta-passif (medio-passif) kipi. Anlamı: Koparmak

GÍN : Sümerce veya sümerogram. Anlamı: Şekel.

 KÙ.BABBAR: gümüş

pa-a-i: pai fiili. 3. tekil şahıs. Tamamlanmamış çekim. Anlamı: vermek.

pár-na-aš-še-e-a: İyelik hali. Tekil + 3. tekil şahısta kendisinden önce gelen kelimeyle birleşen zamir (sonek kişi zamiri)+ yönelim hali(allatif), tekil. Anlamı:  Ev.

šu-wa-iz-zi: suwai fiili. 3. tekil şahıs. Tamamlanmamış çekim.  ( pár-na-aš-še-e-a šu-wa-iz-zi  konusunda detaylı açıklama için 1. kanuna bakınız.)

Çeviri:

Eğer biri (tarafından) özgür bir kişinin kulağı koparılırsa, 12 şekel gümüş verir, evi elinden çıkarılır.

Çevirinin sıkıntıları:

En bariz sıkıntısı, Orijinal cümle de “tarafından” diye bir şey yok, ama anlamın kaybolmaması ve fiilin kipinden feragat edilmemesi için, eklemek gerekiyordu. Bu iki şartı sağlayabilen başka önerileriniz varsa, lütfen yorumlara yazmaktan çekinmeyin.